Moresprudentie in het mkb beUnited

Onderzoek | Moresprudentie in het mkb.

Doen jullie mee met dit onderzoek naar moraal in het bedrijfsleven?

Morele dilemma’s bespreekbaar maken

Hoe gaan medewerkers van mkb-bedrijven om met morele dilemma’s omtrent hun werk en hoe kan moreel beraad (een geordend gesprek over morele uitdagingen) via een stappenplan daarbij helpen? Over die vraag gaat het hier beoogde onderzoek.

Dit zijn voorbeelden van dilemma’s:

  • Een klant doet grote kasbetalingen. Zijn het steekpenningen?
  • Een collega is vrijpostig op Linkedin met kritiek op de olie-industrie. Is dit verstandig?
  • Een klant koopt een onnodig duur product in jouw voordeel. Houd je je mond?
  • Een collega verziekt de bedrijfscultuur met zijn getreiter. Wat doe je?
  • Hoever moet je gaan in het verduurzamen van je business?
  • Je baalt van de wet- en regelgeving van de overheid. Hoe trek je aan de bel?
  • … (dilemma’s die wij niet in beeld hebben maar wel spelen en jullie zelf inbrengen)

Het hier beoogde onderzoek identificeert in samenwerking met mkb-bedrijven en twee beroepsverenigingen (beUnited en de Vereniging van Compliance Officers) de dilemma’s waar medewerkers mee zitten om hen te helpen verantwoording af te leggen bij de ingewikkelde keuzes. Wij noemen dit onderzoek in navolging van bestaand onderzoek van Wirtz, Karssing en Bout moresprudentie, de goede verslaglegging van moreel beraad (analoog aan jurisprudentie, verslaglegging van wetsinterpretaties). Moresprudentie is onderzoek dat de praktijk als uitgangspunt neemt om beter te begrijpen wat mensen bezielt in hun werk wanneer het er op aankomt, ook wanneer niemand kijkt. Wij zoeken daarom partners uit de gevarieerde praktijken van het midden- en kleinbedrijf. In dit onderzoek speelt natuurlijk ook theorie, die helpt namelijk bij het structureren van de morele beraadslaging, het maken van de verstandige keuzes en het verwoorden van de verantwoording van die keuzes.

In feite gaat het in dit onderzoek om de coördinatie van uitvoerige gesprekken die deelnemers gedurende een dagdeel met elkaar voeren. Als onderzoekers spelen we een terughoudende maar beslissende rol in het structureren van deze gesprekken. Zodoende helpt dit onderzoek naar moresprudentie bij het nemen van moeilijke beslissingen en het formuleren van morele ijkpunten, wat deelnemers nastrevenswaardig vinden en wat een echte no-go. Een no-go kan bijvoorbeeld zijn: we spreken mensen in onze organisatie niet aan op hun privégedrag. Klinkt logisch, maar staat sinds de opkomst van sociale media wel onder druk.

De gesprekken voor dit onderzoek worden geregistreerd en zo ontstaat een informatiebank voor morele kwesties die houvast biedt bij toekomstige uitdagingen. Het is ook onderdeel van dit onderzoek om deze informatiebank bruikbaar te maken door hoofd- en bijzaken goed te scheiden en de praktijkoverwegingen goed te verbinden aan theorie. Behalve de gesprekken en de informatiebank, levert dit onderzoek ook een aantal concrete vervolgstrategieën op die deelnemers kunnen nemen, zoals het formuleren van een bedrijfscode of bepaalde casuïstiek die in de toekomst helpt bij het maken van moeilijke beslissingen. Een en ander gebeurt in het grotere internationale bedrijfsleven al, maar er is nog weinig wetenschappelijk inzicht over. Bovendien is de focus van het hier beoogde onderzoek het mkb-bedrijfsleven.

Onderzoeksvraag + deelvragen

De hoofdvraag luidt: Welke morele dilemma’s ervaren medewerkers van mkb-bedrijven tijdens hun werk, en hoe gaan zij daarmee om? Hoe zijn zij geholpen in hun besluiten omtrent deze morele dilemma’s met behulp van moreel beraad en de verslaglegging daarvan?

Deze vraag valt uiteen in de volgende project-deelvragen:

  1. In project één maken we een morele scan van deelnemers. Dit is zogezegd het vooronderzoek. Wat we hier willen weten, is welke typen moraal er bestaan onder ondernemers, medewerkers en managers van mkb-bedrijven? Daarvoor gebruiken we een zogenaamd Q-onderzoek, geschikt om binnen een bepaalde groep subtypes te identificeren. In dit verband vragen we ook welke morele dilemma’s voor deelnemers spelen (en ook welke juist niet als belangrijk worden ervaren).
  2. Project twee betreft een actie-onderzoek naar morele beraadslaging in groepsvorm. Dit is het kernonderzoek. De vraag is hier hoe groepen het beste tot een integrale morele afweging kunnen komen. Welke stappen zijn hierbij het belangrijkste? Hoe komen we tijdens een moreel beraad tot een focus?
  3. Project drie gaat om het toegankelijk beschikbaar maken van inzichten uit project twee. Hoe kan op zo’n wijze verslag worden gedaan van een groepsgesprek over moraal dat deelnemers en andere geïnteresseerden er later opnieuw van kunnen leren vanuit een informatiebank? In dit onderzoek werken we net als in bestaand onderzoek met een trefzekere verslaglegging met videobeeld en tekst.
  4. Project vier gaat over de mogelijke concrete vervolgstappen voor deelnemers, morele tooling. We ontwikkelen een basismodel voor herhaalde morele beraadslaging, een morele code, plus casuïstiek uit media en film om tot een verdieping van dilemmabewustzijn te komen.

Profiel deelnemende MKB’er

Een bedrijf dat geschikt is om aan het project deel te nemen, herkent zich in een of meer van de volgende karakteristieken:

  • Besef dat ideeën over moraal in bedrijven aan verandering onderhevig zijn.
  • Herkent discussie op het werk over zaken als duurzaamheid, goed gedrag en compliance.
  • Wil graag aan de slag met medewerkers over morele thema’s maar weet niet goed hoe. 
  • Herkent zich in de voorbeelden over morele dilemma’s of kan zelf dilemma’s aandragen 
  • Weet dat ketenpartners graag willen zien dat ze integer te werk gaan maar zoekt nog naar een manier om substantie te geven aan integriteit.
  • Wil graag met andere mkb’ers over morele dilemma’s in contact komen
  • Wil in de loop van twee jaar meewerken aan een moresprudentie-programma en vindt het leuk te experimenteren met tools zoals dashboards en film.

Tijdspad

Wij verwachten dat dit onderzoek vanaf de lente van 2025 van start gaat en vervolgens twee jaar loopt. Deelnemende mkb’ers vragen wij gedurende deze twee jaar in totaal zo’n 50 uur vrij te maken voor participatie aan het onderzoek. Graag spreken wij per organisatie tenminste 4 medewerkers en/of stakeholders. Ook worden er een paar beknopte vragenlijsten doorgestuurd. Het idee is dat het onderzoek volledig wordt gefinancierd door de overheid en de Hogeschool Rotterdam. Participerende bedrijven vragen wij vooral tijd vrij te maken om mee te doen. De gevoelige onderzoeksresultaten worden overigens alleen in geanonimiseerde vorm openbaar gemaakt.

Ja, ik wil mee doen met dit onderzoek naar moraal in het bedrijfsleven!

Onderzoekers

Jelle van Baardewijk
Hoofdonderzoeker

Kees Ridder
Onderzoekersmanager

Aanmeldformulier project

Partners

Meer lezen over morele dilemma’s en moresprudentie? 

Wirtz, R. Karssing, E. ‘Moresprudentie 10 jaar later’, Audit Magazine, 14, 1, pp.38-41.

Karssing, E. Bout, H. ‘Ontwikkeling van financiële functie: moresprudentie voor accountants in business’, Management, control & accounting, april 2016, 2, 9-14.

Van Baardewijk, J. Morele Grip, hoofdstuk 4, 2018, Uitgeverij Hogeschool Rotterdam.

Van Baardewijk, J. ‘Ethics of Mortgage Advisors in the Netherlands: Professional Attitudes and Moral Dilemma’s, Business Ethics: Environment & Society, vol. 33, issue 1, 2024.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram
Share on whatsapp
Share on email
Share on print
Redactie beUnited
De redactie van beUnited (re)post actueel Ondernemersnieuws op de nieuwspagina van beUnited, het krachtigste zakelijke netwerk van, vóór en dóór MKB ondernemers, directeuren en managers in Nederland.

Geef een reactie